Nieuwe Kansen voor de Oude IJssel | SMARTLAND landschapsarchitecten
Smartland Landschapsarchitecten stelt dat er in Nederland de laatste jaren al veel goede voorstellen voor verbeterde, duurzame en circulaire productielandschappen zijn geschreven door landschapsarchitecten. Maar deze worden om technische en financiële redenen of door maatschappelijke weerstand vaak niet geïmplementeerd.
Wat moet er naar aanleiding van jullie onderzoek anders betreft de omgang met het landschap als productielandschap van voedsel, energie en de ontginning van grondstoffen?
Ons onderzoek laat zien dat het huidige voedselsysteem te sterk gericht is op grootschalige monoculturen voor de wereldmarkt, met negatieve gevolgen voor bodemkwaliteit, biodiversiteit, waterhuishouding, dierenwelzijn en landschapskwaliteit. Er is een verschuiving nodig naar regeneratieve productielandschappen, waarbij bodemgezondheid, waterretentie, biodiversiteit en belevingswaarde even zwaar wegen als productie. De inrichting en het verdienmodel moeten deze multifunctionele rol ondersteunen, met meer directe verbinding tussen consument en agrariër.
Onze productielandschappen moeten gestuurd worden door maatschappelijke waarden. In plaats van kwantitatieve opschaling is investering nodig in kwaliteitsverbetering, ecosysteemdiensten en regeneratie. Deze transitie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De grootste drempel naar transitie ligt bij financiële afspraken en afhankelijkheden in de voedselketen, terwijl consumenten vaak onvoldoende bewust zijn van de effecten van hun voedselkeuze. Daarom concretiseerden we in een eerste project ‘nieuwe liefde voor het landschap’ als basis voor ander consumentengedrag. In het vervolgproject koppelden we regeneratieve landbouw aan recreatieve routes, voor het ervaren van duurzame voedselproductie.
Wat stellen jullie voor in het project om dat aan te pakken?
We onderzochten hoe we met landschapsontwerp kunnen bijdragen aan het versnellen van de voedseltransitie, door betere verbindingen te leggen tussen consument, producent en landschap. In directe samenwerking met Megchelse agrariërs richtten we ons op concrete, fysieke ontwerp-ingrepen, die de bedrijven ondersteunen bij verduurzaming en de belevingswaarde verhogen. Daarbij haakten we aan bij het regionale groene en recreatieve netwerk en landschapsversterkende regionale waterberging.
Via educatieve ‘Eetbare Wandelpaden’ langs nieuwe landschapselementen die passen bij het Oude IJssellandschap (windsingels, wilgenrijen, verbrede sloten, voederheggen en agroforestry-zones), komen mensen in contact met hun voedsel, de boer en het prachtige productielandschap. Eetbaar staat hier voor zowel de voedzame en zelfs medicinale beplanting voor het vee, als voor de door wandelaars te plukken vruchten, noten en bloesems én de mooie producten die te koop zijn in de boerderijwinkel. Informatiepanelen vertellen de bezoeker over de meerwaarde van de interventies die de boer onderneemt. Bio Boerderij Keuper heeft de eerste fase al ingericht.
Wat voor impact zou dit hebben?
We zien het project op twee niveaus: ‘laag bij de grond’ als het boerenbedrijf, en ‘hoog over’ als beïnvloeding van de relatie consumenten - landschap. Op korte termijn zien we de nieuwe beplanting al resulteren in groenere weiden (minder uitdroging) en meer biodiversiteit. Wanneer dit de komende jaren verder uitgroeit en er ook meer water wordt vastgehouden (in oude stroomgeulen), verwachten we een nog gezonder boerenbedrijf met meer biodiversiteit, verbeterde waterhuishouding, meer bezoekers en hogere afzet.
De concreet gerealiseerde inrichting heeft als doel bedrijven in de omgeving en daarbuiten te motiveren aan te haken en zo het landschappelijk netwerk uit te breiden. Voor grotere impact willen we ‘hoog over’ ook andere doelgroepen bereiken. Met name door consumenten via informatie in supermarkten en goede producten in publieke plekken te inspireren om lokaal en duurzaam te kopen, om daarmee hun leefomgeving te versterken. Dit leidt tot veerkrachtige en aantrekkelijke productielandschappen met betere balans tussen productie en ecologie en met meer waardering voor duurzame landbouwpraktijken.
Ons onderzoek laat zien dat het huidige voedselsysteem te sterk gericht is op grootschalige monoculturen voor de wereldmarkt, met negatieve gevolgen voor bodemkwaliteit, biodiversiteit, waterhuishouding, dierenwelzijn en landschapskwaliteit. Er is een verschuiving nodig naar regeneratieve productielandschappen, waarbij bodemgezondheid, waterretentie, biodiversiteit en belevingswaarde even zwaar wegen als productie. De inrichting en het verdienmodel moeten deze multifunctionele rol ondersteunen, met meer directe verbinding tussen consument en agrariër.
Onze productielandschappen moeten gestuurd worden door maatschappelijke waarden. In plaats van kwantitatieve opschaling is investering nodig in kwaliteitsverbetering, ecosysteemdiensten en regeneratie. Deze transitie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De grootste drempel naar transitie ligt bij financiële afspraken en afhankelijkheden in de voedselketen, terwijl consumenten vaak onvoldoende bewust zijn van de effecten van hun voedselkeuze. Daarom concretiseerden we in een eerste project ‘nieuwe liefde voor het landschap’ als basis voor ander consumentengedrag. In het vervolgproject koppelden we regeneratieve landbouw aan recreatieve routes, voor het ervaren van duurzame voedselproductie.
Wat stellen jullie voor in het project om dat aan te pakken?
We onderzochten hoe we met landschapsontwerp kunnen bijdragen aan het versnellen van de voedseltransitie, door betere verbindingen te leggen tussen consument, producent en landschap. In directe samenwerking met Megchelse agrariërs richtten we ons op concrete, fysieke ontwerp-ingrepen, die de bedrijven ondersteunen bij verduurzaming en de belevingswaarde verhogen. Daarbij haakten we aan bij het regionale groene en recreatieve netwerk en landschapsversterkende regionale waterberging.
Via educatieve ‘Eetbare Wandelpaden’ langs nieuwe landschapselementen die passen bij het Oude IJssellandschap (windsingels, wilgenrijen, verbrede sloten, voederheggen en agroforestry-zones), komen mensen in contact met hun voedsel, de boer en het prachtige productielandschap. Eetbaar staat hier voor zowel de voedzame en zelfs medicinale beplanting voor het vee, als voor de door wandelaars te plukken vruchten, noten en bloesems én de mooie producten die te koop zijn in de boerderijwinkel. Informatiepanelen vertellen de bezoeker over de meerwaarde van de interventies die de boer onderneemt. Bio Boerderij Keuper heeft de eerste fase al ingericht.
Wat voor impact zou dit hebben?
We zien het project op twee niveaus: ‘laag bij de grond’ als het boerenbedrijf, en ‘hoog over’ als beïnvloeding van de relatie consumenten - landschap. Op korte termijn zien we de nieuwe beplanting al resulteren in groenere weiden (minder uitdroging) en meer biodiversiteit. Wanneer dit de komende jaren verder uitgroeit en er ook meer water wordt vastgehouden (in oude stroomgeulen), verwachten we een nog gezonder boerenbedrijf met meer biodiversiteit, verbeterde waterhuishouding, meer bezoekers en hogere afzet.
De concreet gerealiseerde inrichting heeft als doel bedrijven in de omgeving en daarbuiten te motiveren aan te haken en zo het landschappelijk netwerk uit te breiden. Voor grotere impact willen we ‘hoog over’ ook andere doelgroepen bereiken. Met name door consumenten via informatie in supermarkten en goede producten in publieke plekken te inspireren om lokaal en duurzaam te kopen, om daarmee hun leefomgeving te versterken. Dit leidt tot veerkrachtige en aantrekkelijke productielandschappen met betere balans tussen productie en ecologie en met meer waardering voor duurzame landbouwpraktijken.
Locaties: Oude IJssel-regio (de regio tussen de Duitse grens bij Megchelen, Doetinchem en Doesburg). Vijf gecombineerde gemeenten verenigd door één rivier met een bijzondere geschiedenis en (te verbeteren) landschapskwaliteit.
Locaties concrete uitwerking: Bio Boerderij Keuper Puur & Smaakvol en Keuper limousin vleesveebedrijf
Ontwerpers: Smartland landscape architecture: Klaas Jan Wardenaar, Jana van Hummel Studio Nico Wissing: Nico Wissing, Jurre Wissing (koppeling lokale partijen)
Het Struweel: Marcel Somsen (vertaling ontwerp naar naar infopanelen)
Stakeholders: Gezamenlijke gemeenten Oude IJssel-regio i.h.k.v. Impuls Oude IJssel
Gemeente Oude IJsselstreek: Richard Krabben
True Food Projects en Stichting Smaak van de Achterhoek: Maurits Steverink
Bio Boerderij Keuper Puur & Smaakvol: Tom en Gerdien Keuper
Limousin vleesveebedrijf Keuper: Jacco en Annika Keuper
Meer informatie:
Locaties concrete uitwerking: Bio Boerderij Keuper Puur & Smaakvol en Keuper limousin vleesveebedrijf
Ontwerpers: Smartland landscape architecture: Klaas Jan Wardenaar, Jana van Hummel Studio Nico Wissing: Nico Wissing, Jurre Wissing (koppeling lokale partijen)
Het Struweel: Marcel Somsen (vertaling ontwerp naar naar infopanelen)
Stakeholders: Gezamenlijke gemeenten Oude IJssel-regio i.h.k.v. Impuls Oude IJssel
Gemeente Oude IJsselstreek: Richard Krabben
True Food Projects en Stichting Smaak van de Achterhoek: Maurits Steverink
Bio Boerderij Keuper Puur & Smaakvol: Tom en Gerdien Keuper
Limousin vleesveebedrijf Keuper: Jacco en Annika Keuper
Meer informatie: