‘Mei it ferline foarút’ is Fries voor ‘met het verleden vooruit’. Dat is wat Werkend Landschap met dit project doet. Het ontwerpbureau haalt inspiratie uit de wordingsgeschiedenis van het Friese landschap en onderzoekt hoe die Friese cultuurhistorie kan worden ingezet om te werken aan krachtige, duurzame en streekeigen (productie)landschappen die tegen een stootje kunnen in de nabije toekomst.

Wat moet er naar aanleiding van jullie onderzoek anders betreft de omgang met het landschap als productielandschap van voedsel, energie en de ontginning van grondstoffen?
Landschappen staan onder druk, worden uniform en minder vitaal. Met het verleden vooruit onderzoekt hoe inspiratie uit de wordingsgeschiedenis van het landschap kan worden ingezet als inspiratiebron om te werken aan krachtige, toekomstbestendige en streekeigen (productie)landschappen die tegen een stootje kunnen. Daarvoor is een achttal “chronologica’s” gemaakt voor Friesland, die in één overzicht de levensloop, belangrijke elementen / structuren, ontwikkelingen in de laatste decennia, huidige staat, kansen, ontwikkelingen én bouwstenen voor de toekomst laten zien.

Het verleden kan ons de weg wijzen naar de toekomst. Niet als een vals verlangen naar iets dat is verdwenen, maar als inspiratiebron. Vanuit nauwgezet onderzoek naar alle landschappelijke lagen wordt duidelijk wat nat hoort te zijn en wat droog, waar vaste planten thuishoren en op welke plekke hooilanden, en nog veel meer. Vechten tegen de landschappelijke en cultuurlijke logica is een heilloze weg, we moeten daarin meebewegen met de kennis van nu.

Wat stellen jullie voor in het project om dat aan te pakken?
We stellen voor om productielandschappen veel meer te bekijken vanuit hun eigen (historische) logica. Interventies zijn onderdeel van een lange dynamische tijdslijn. Kwaliteiten zijn niet statisch, maar vormen de uitgangspunten om met kennis en met lef in te grijpen in het landelijk gebied.

Belangrijk daarvoor zijn onze bouwstenen: Element/structuur PLUS opgave/kans IS Bouwsteen. Elke bouwsteen geeft op eigen en unieke wijze invulling aan een opgave op bijvoorbeeld het gebied van waterbeheer, groen of beleving. Soms zijn deze bouwstenen geschoeid op historische leest, soms zijn het nieuwe interventies, soms staat behoud centraal, soms is het een radicale ommeslag die zich als een nieuwe tijdlaag voegt in de historische logica. Deze manier van werken operationaliseert landschapshistorische kennis, helpt beleid en zorgt voor concrete plannen. Bovendien maakt het landschap tot “neutral ground” met ruimte voor het goede gesprek. Het werkt depolariserend en verbindend. En dat is hard nodig.

Wat voor impact zou dit hebben?
Deze in het verleden gewortelde aanpak kan leiden naar een ontspannen landschap, waar teelten en winning weer meer in balans zijn met wat de aarde te bieden heeft. Met name de helderheid van de methode en de kracht om er vervolg aan te geven met concrete plannen, heeft de afgelopen vier jaar geresulteerd in een behoorlijk aantal gerealiseerde projecten en impact op verschillende schaalniveaus. Als basis voor landschaps- en dorpsbiografieën, waarbij bouwstenen voor het landschap zijn opgeleverd. Als investeringskansen voor regionale samenwerkingen én voor een concreet gebiedsplan. En zelfs op het niveau van een zestal bedrijfsplannen voor melkveehouders, op impact beoordeeld door een agrarisch accountant. De eerste boer denkt nu na over het dempen van sloten om verdroging tegen te gaan en het plaatsen van voederhagen voor veterinaire vitaliteit. Het portfolio is nog altijd groeiende, op dit moment bijvoorbeeld als methodische onderlegger voor de Basiskwaliteit Natuur (BKN) van de provincie Friesland.

Locatie: Friesland
Ontwerpers: Werkend Landschap (Peter Hermens, Kai van Reenen), Landschapsbeheer Friesland (Dennis Worst)
Stakeholders: Boeren, agrarische collectieven, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, It Wetterskip, Provincie Friesland, Friese gemeenten en regionale samenwerkingen, Landschapsbeheer Friesland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Meer informatie:

methetverledenvooruit.nl

werkendlandschap.nl

www.landschapsbeheerfriesland.nl