Zijn de risico’s van hittestress wel eerlijk verdeeld in de stad? En welke sociaal-ruimtelijke interventies zijn er mogelijk om de effecten van hittestress rechtvaardiger te spreiden?

Wat moet er naar aanleiding van jullie onderzoek anders om (wel) te komen tot een rechtvaardige ruimtelijke inrichting van Nederland?
Hittestress verminderen vraagt om keuzes die beginnen bij mensen, het meer dan enkel een klimaatopgave. Beleidsmakers schakelen over op sociaal klimaatbeleid, waarbij het fysiek en sociaal domein structureel samenwerken. Maak rechtvaardigheid expliciet en toepasbaar door buurten en doelgroepen met hoge kwetsbaarheid, hoge blootstelling en lage adaptiviteit te prioriteren. Hierbij focussen we ons op ouderen en kinderen, omdat zij naast minder hittelasten ook een vergrootte autonomie krijgen. Kijk verder dan ‘hardware’: koppel koele plekken aan koele routes en aan sociale voorwaarden zoals openingstijden, bereikbaarheid, zorg en communicatie. In het onderzoek kijken we naar de dagelijkse activiteiten van kwetsbare doelgroepen, inzetten op dagelijkse looproutes voorkomt generiek hitte beleid in een wijk en vergroot toegang tot koelte. De totstandkoming van interventies moet in samenspraak (fysiek-sociaal) gebeuren: van plannen, uitvoeren, budgetteren tot evalueren. Zo verschuift beleid van generieke maatregelen naar doelgroepgericht, met een eerlijkere verdeling.

Wat stellen jullie voor in het project om dat aan te pakken?
Het project ‘Eerlijke hitte in de stad’ richt zich op socialer klimaatbeleid. Waar huidig beleid vooral technisch en ruimtelijk is, vertrekken wij vanuit de behoeften van kwetsbare doelgroepen. De mens staat centraal, niet vergroening als doel op zich. Zo ontstaat een toegesneden aanpak van hitte, specifiek voor kinderen en ouderen. In Dordrecht, Haarlem en Hilversum werkten we drie locaties uit. Deze casussen tonen dat rechtvaardig, sociaal beleid leidt tot doelgroep- en locatiespecifieke interventies met meer effect dan generieke maatregelen. Hitte-interventies slagen alleen wanneer ze vanaf de start zowel ruimtelijk als sociaal zijn geprogrammeerd. Daarom adviseren we samenwerking vanaf het begin tussen fysiek en sociaal domein met focus op: 1) kwetsbaarheden; 2) dagelijkse routes; 3) actieve participatie; 4) interventies die ruimte en zorg verbinden; en 5) borging via gezamenlijke budgetten. Zo ontstaat eerlijkere verkoeling waar die het hardst nodig is.

Wat voor impact zou dit hebben?
We richten ons in dit onderzoek op beleidsmakers die verandering teweeg gaan brengen bij beleid en uitvoering. Zij krijgen inzicht in de impliciete rechtvaardigheidskeuzes en sturen op de focus doelgroepen en routes voor sociale hitte interventies. We stellen een check op rechtvaardigheidskeuzes voor bij de projectstart, vergunningen en beheer. Enkel het besef van onbewuste keuzes die momenteel bij beleid en uitvoering gemaakt worden kan al veel teweeg brengen. Naast deze impact binnen de organisaties van de betrokken partners zetten we breder in op kennisdeling middels het organiseren van lokale verankering door co-creatie (Webinars, interactieve lunchbijeenkomsten en workshops). Aanvullend zorgen we voor publieke profilering en inspiratie (artikel in Binnenlands Bestuur, Key Note en workshop tijdens de Green Deal Klimaatbestendige omgeving) waarbij we doelgroepen buiten ons netwerk bereiken. De doelgroep van onze communicatie zijn beleidsmakers klimaat en gezondheid.

Locaties: Dordrecht: Dordrecht West, Haarlem: Oost en Schalkwijk, Hilversum: Kerkelanden
Ontwerpers: Jet Munster, Mellanie Righard
Stakeholders: Gemeente Dordrecht, GGD Zuid-Holland Zuid, Gemeente Haarlem, GGD Kennemerland, Gemeente Hilversum, GGD Gooi en Vechtstreek, Radboud Universiteit, Radboudumc