Goed ontworpen middelgrote woningen zijn belangrijke bouwstenen voor een sociaal duurzame samenleving. Hoe kunnen rechtvaardigheid, inclusiviteit en woonkwaliteit van de compacte plattegrond beter worden getoetst en geborgd in bouwopgaven van de toekomst?

Wat moet er naar aanleiding van jullie onderzoek anders om (wel) te komen tot een rechtvaardige ruimtelijke inrichting van Nederland?
Voor een succesvolle transitie naar wonen in duurzame dichtheid is het belangrijk om te werken aan volwaardige woningen met toekomstperspectief voor iedereen. In het marktprincipe worden bij hoge druk woningen in de stad systematisch ontdaan van wezenlijke woonkwaliteiten en ruimtelijke complexiteit. Juist dan is er meer aandacht nodig voor wat een woning toekomstbestendig maakt voor bewoning door huishoudens met verschillende woonpatronen en levensfasen. Mensen willen niet altijd verhuizen wanneer omstandigheden veranderen, en zijn dit ook niet altijd in staat. Elke woning zou flexibel genoeg moeten zijn om veranderingen op te vangen en langdurige bewoning mogelijk te maken. Dit is geen overbodige luxe. Bewoners die tevreden zijn over hun thuisbasis en er een langdurige toekomst zien hebben een positieve relatie met de buurt en dragen bij aan de sociale gezondheid van de stad waar de woning onderdeel van is.

Wat stellen jullie voor in het project om dat aan te pakken?
Landelijke regelgeving bevat veel technische eisen, maar zachtere kenmerken met betrekking tot ruimtelijke rechtvaardigheid en bewoonbaarheid staan nauwelijks in de wet. In de praktijk wordt daarom gewerkt met aanvullende nota’s, zoals adviezen over levendige straten, veilige fietsenstallingen, ruimte voor flora en fauna. Dit principe is goed, niet alles kan en hoeft vastgelegd te worden in een traag systeem, dat niet makkelijk kan reageren op ontwikkelingen en innovatie. De omschrijving van gewenst woonprogramma beperkt zich echter vaak tot grenswaarden van woonoppervlak, zonder verdere specificatie van wat daarbinnen aan woonwaarde en toekomstwaarde wordt verwacht. Voor een diepgaande dialoog en een meer nauwkeurig ontwerp- en toetsingsproces bij nieuwbouw of verbouw ontbreken concrete criteria. Daarom hebben wij op basis van ontwerpend onderzoek en Europese voorbeelden criteria voor een volwaardige woning samengesteld, met daarin harde en zachte aspecten die de woning toekomstbestendig, inclusief en sociaal duurzaam maken.

Wat voor impact zou dit hebben?
Door de Criteria voor een Volwaardige Woning te introduceren via een eenvoudig bruikbaar instrument, worden abstracte concepten van rechtvaardigheid en inclusiviteit in woningbouw concreet bespreekbaar en toepasbaar voor professionals in de praktijk. Op lange termijn, zou dit door kunnen werken naar het opnemen van de Criteria in kaderstellende documenten (bijv. tenders) of het instellen van een ‘Woonkwaliteitsplan’ met criteria afgestemd op de lokale context en ambities, aanvullend op landelijke wetgeving en stedenbouwkundige uitgangspunten, net als een ‘Beeldkwaliteitsplan’ dat de esthetische kwaliteit van het geheel inspireert en bewaakt. Door de criteria te positioneren als aanvulling op bestaande processen in plaats van extra regeldruk, hopen we de kans op daadwerkelijke implementatie of adaptatie te vergroten en een blijvende impact op de kwaliteit van wonen in Nederlandse steden te bewerkstelligen.

Locaties: Amsterdam, Utrecht, Delft
Ontwerper: Common Practice
Stakeholders: Stichting !WOON, TU Delft, Hogeschool Utrecht, Gemeente Amsterdam (stedenbouwers, planologen, beleidsmakers), ontwerpers en ontwikkelende partijen in de seriematige woningbouw, brede groep stadsbewoners

Meer informatie:
Artikel Naar een rechtvaardige plattegrond:
magazines.amsterdam.nl

Video (vanaf minuut 3:50):
dezwijger.nl

Publicatie Mooi Mokum (vanaf pagina 74): data.maglr.com